Cây xuyên khung: Thành phần, tác dụng & cách sử dụng hiệu quả

Cây xuyên khung là một trong những thảo dược quý và xuất hiện nhiều trong bài thuốc Đông y vì có rất nhiều tác dụng, đặc biệt rất tốt cho phụ nữ. Để tìm hiểu rõ hơn về bài thuốc từ loại cây này? và sử dụng như thế nào để đạt hiệu quả tốt nhất. Mời bạn theo dõi bài viết dưới đây.

Mô tả về cây xuyên khung dược liệu

Tên gọi

Cây xuyên khung (tên khoa học Ligusticum striatum) là loại cây được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau: Khung Cùng (theo Bản Kinh), Hương Thảo (theo Ngô phổ bản thảo), Sơn Cúc Cùng (theo Tả truyền), Hồ Cùng, Mã Hàm khung cùng (theo Biệt lục), Tước não khung, Kinh Khung (theo Bản thảo đồ kinh), Qúy cùng (theo Trân châu nang), Phủ Khung (theo Đan khê tâm pháp)… Mặc dù có nhiều tên gọi khác nhau nhưng Xuyên khung là tên gọi phổ biến của vị thuốc này.

Cây xuyên khung có tác dụng lưu thông khí huyết, điều hòa kinh nguyệt…
Cây xuyên khung dược liệu còn có tên khoa học là Ligusticum striatum

Đặc điểm nhận dạng 

Cây xuyên khung dược liệu là loại cây thảo, sống lâu năm. Thân mọc thẳng, giữa ruột rỗng, mặt ngoài có đường gân dọc. Lá mọc so le, kép 2-3 lần, lá chét có 3-5 đôi, cuống dài, phiến lá rách sâu, khi dùng tay vò ra có mùi thơm, cuống lá dài 9-17cm, phía dưới ôm lấy thân. Hoa họp thành tán kép, cuống tán phụ ngắn chừng 1cm, hoa nhỏ, màu trắng.

Vùng phân bố

Xuyên khung dược liệu có thể mọc tốt khi khí hậu mát, ẩm thấp, lạnh nên phân bố tập trung chủ yếu ở các tỉnh trung du miền núi phía Bắc. Vì thế loại cây này rất thân thuộc với những người dân tại Lào Cai, Hà Giang hay Tam Đảo thuộc Vĩnh Phúc.

Cây thuốc xuyên Khung dược liệu được thu hoạch vào mùa thu, mùa đông trong khoảng tháng 10 đến tháng 12 của năm. Từ khi trồng cho đến khi thu hoạch cần ít nhất hai năm thì cây mới mang lại giá trị kinh tế cũng như công dụng chữa bệnh tốt.

Thành phần hóa học

Cây có thành phần hóa học của bài thuốc từ xuyên khung dược liệu gồm alcaloid bay hơi và tinh dầu. Trong đó có ferulic acid, senkyunolide, ligustilide, tetramethylpyrazine, 4-hydroxy -3- butylphthalide, chuanxiongol, sedanic acid.

Tinh dầu thơm là thành phần chủ yếu trong cây xuyên khung. Và nếu được phối hợp với một số loại thảo dược khác nữa, thì sẽ có thể phát huy hết tác dụng từ xuyên khung và được sử dụng rộng rãi trong đông y như bài thuốc “tứ vật thang” và là một trong những bài thuốc không thể thiếu của những chị em phụ nữ.

Bộ phận dùng

Người ta thường dùng thân rễ hay còn gọi là củ của cây Xuyên khung để làm thuốc. Xuyên khung thường được thu hoạch khoảng tháng 10 – 12 trong năm bằng hình thức đào sau đó lấy củ và bỏ đi phần trên cổ rễ cùng các rễ con.

Cách bảo quản

Để Xuyên khung được bảo quản tốt nhất, người ta thường để chúng ở khô ráo, mát mẻ, có ánh nắng thì càng tốt. Đặc biệt lưu ý tránh để Xuyên khung ở những nơi ẩm ướt để tránh bị mốc.

Một số bài thuốc có thành phần là cây xuyên khung

Trong y học cổ truyền có rất nhiều bài thuốc có thành phần là cây xuyên khung, trong đó các bài thuốc phổ biến có thể kể đến như:

Bài thuốc chữa hậu sản, huyết khối tĩnh mạch

Sắc 20g xuyên khung, 40g tần quy cùng với 8g giả tô (kinh giới) đã được sao đen. Mỗi ngày uống một thang.

Bài thuốc chữa nhức đầu, phong nhiệt

Sắc 8g trà diệp với 4g xuyên khung lấy 200ml nước, chia làm 3 phần. Mỗi lần 1 phần, uống hết 3 phần trong ngày.  

Bài thuốc chữa chảy máu tử cung

Lấy 25g xuyên khung ngâm với 250ml nước lọc và 20ml rượu trắng trong vòng 1 tiếng. Sau đó tiềm hỗn hợp đã ngâm trên lửa nhỏ rồi chắt nước chia làm 2 lần uống. Uống đến khi máu đã được cầm thì bắt đầu giảm liều tượng và tiếp tục duy trì uống từ 8-18 ngày để trị dứt điểm bệnh.

Bài thuốc chữa hôi miệng

Đem 1 nắm xuyên khung nấu với nước, sau khi nước nguội thì lấy ngậm và súc miệng vài lần/ngày.

Bài thuốc loại bỏ sạch sản dịch sau sinh

Đem 12g xuyên khung, 32g vân quy, 2g cầm kê thiệt thảo, 14 nhân hạt đào, 2g hoắc hương đun cùng với 1 lít nước. Sau khi đun uống hết lượng thuốc trên trong ngày.

Bài thuốc chữa đau bụng khi đến ngày “đèn đỏ”.

Sắc 8g xuyên khung, 10g vân quy và bạch thược, 6g thoát hạch nhân và hồng hoa uống mỗi ngày 1 thang trong kỳ hành kinh để giảm bớt tình trạng đau bụng.

Bài thuốc điều trị bệnh xương khớp

Nếu bạn đang bị các bệnh về viêm khớp, đau khớp có thể dùng 100g xuyên khung dược liệu tán thành bột mịn đắp vài lần sẽ thấy triệu trứng giảm nhẹ.

Chữa đau răng rất công hiệu

Bạn hãy dùng một quả xuyên khung đã được nghiền nhỏ đem trộn với tế tân. Rồi bôi lên chổ đau thì bạn sẽ thấy cơn đau nhức giảm nhanh.

Đặc biệt xuyên khung dược liệu còn rất nhiều tác dụng tốt với các chị em phụ nữ như: trị đau bụng kinh, đau đầu do khí hư, đau ngực, đau bụng sau sinh, xuất huyết tử cung,… Đặc biệt còn rất nhiều tác dụng tốt từ cây xuyên khung nếu kết hợp với bài thuốc tứ vật thang.

Tác dụng của cây xuyên khung trong bài thuốc Tứ Vật Thang

Trong các bài thuốc Y học cổ truyền, Xuyên khung, bạch thược, thục địa, và đương quy là những vị chính. Của bài thuốc bổ huyết Tứ vật thang nổi tiếng.

Tác dụng của bài thuốc tứ vật thang trong Viên uống Bảo Xuân
Tác dụng của bài thuốc tứ vật thang trong Viên uống Bảo Xuân

Theo nội dung trang329, Sách YHCT – Trường ĐH Y Hà Nội – NXB Y học: Cho thấy rõ công dụng của bài thuốc tứ vật thang. Mà bạn có thể áp dụng theo cách sau.

  • Chuẩn bị: Thực địa, Đương quy, Bạch thược, Xuyên khung mỗi vị 12g
  • Cách dùng: Sắc uống hoạc làm viên, cách uống mỗi ngày 12g
  • Tác dụng lâm sàng: Chữa chứng huyết hư, huyết trệ, gây kinh nguyệt không đều, thống kinh, nhạt miệng, mạch tế, chữa chứng thiếu máu, dị ứng nổi ban
  • Phân tích bài thuốc: Thục địa tư âm, bổ huyết là quân; Đương quy bổ huyết là can, hòa huyết điều kinh là thần; Bạch thược dưỡng huyết, hòa âm; Xuyên khung hoạt huyết, hành khí thông xương khí huyết là tà và sứ.
  • Chú thích: Bài thuốc tứ vật thang thêm Đằng sâm, Hoàng bì bổ khí huyết; thêm Đào nhân, Hồng hoa để chữa ứ huyết; thêm Đại hoàng, Mang tiêu chữa táo bón; cầm máu thêm Tiêu kế, huyết dư,…
Trích nội dung, trang 541, Quyển 1, sách Hải Thượng Lãn Ông – Y Tông Tâm Lĩnh – NXB Y học
Nội dung trang 541, Quyển 1, sách Hải Thượng Lãn Ông – Y Tông Tâm Lĩnh – NXB Y học

 Lưu ý khi dùng cây xuyên khung

Chống chỉ định:

  • Nếu là phụ nữ có thai thì khi sử dụng cây xuyên khung cần tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ. Nếu không thận trọng bạn có thể gặp nguy cơ bị sảy thai.
  • Những người khi đến kỳ kinh mà kinh nguyệt quá nhiều thì cũng không nên dùng vì có thể dẫn tới việc mất máu.
  • Đặc biệt những người có kinh nguyệt quá nhiều, âm hư hỏa vượng, các chứng bệnh có khả năng xuất huyết dưới da và nội tạng hãy cẩn trọng khi dùng.
  • Những người mắc các chứng bệnh về nội tạng hoặc xuất huyết biểu hiện dưới da thì cũng phải thận trọng khi dùng, tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn của bác sĩ.

Cách sử dụng cây xuyên khung bạn cần biết:

  • Vị thuốc này tuyệt đối không dùng phối hợp với các loại thuốc như Hoàng kỳ, hoàng liên, Sơn tù du vì có thể gây ra tác dụng phụ không mong muốn.
  • Bạn cũng có thể dùng vị thuốc này sắc lên thành nước uống, súc miệng mỗi ngày, hoặc tạo thành dạng bột sánh đắp lên chỗ đau khi cần thiết để trị một số bệnh nói trên.
  • Không nên dùng độc vị cùng với cây xuyên khung vì nó có thể gây ra nguy cơ sụt kém trí nhớ nếu chúng ta sử dụng trong thời gian dài.

Để giúp bổ sung nội tiết tố nữ cho các chị em, đồng thời điều hòa khí huyết, đem đến diện mạo tươi trẻ, khí huyết tươi nhuận, sức khỏe dồi dào. Nắm bắt được điều đó Công ty Nam Dược đã kết hợp cây Xuyên khung và bài thuốc Tứ vật thang cùng các thành phần như Vitamin E thiên nhiên, Collagen từ cá biển sâu, Nhân sâm, Vitamin D, Canxi gnuconat để tạo lên thương hiệu của viên uống bảo xuân .

ĐĂNG KÝ TƯ VẤN MIỄN PHÍ
Gọi ngay tới 1800577759 (miễn cước) hoặc để lại thông tin cần tư vấn